Strona główna Ranking Inkluzywna szkoła Aktualności O nas Tęczowy piątek
LGBTplusMe
Oceń szkołę

Startuje 8. edycja Rankingu Szkół Przyjaznych LGBTQ+

✍️ Zespół Fundacji GrowSPACE

Szacunek to nie przywilej. Otwartość to nie ideologia. To dwa filary, na których powinna stać każda szkoła. Właśnie dlatego hasłem 8. edycji Rankingu Szkół Przyjaznych LGBTQ+ jest „Szkoła Szacunku”. Po raz kolejny oddajemy głos tym, którzy wiedzą najlepiej, jak wygląda codzienność w polskiej szkole: uczniom i uczennicom szkół średnich.

Czego nie mierzy ocena z zachowania?

Polska szkoła jest bardzo sprawna w ocenianiu. Ocenia wiedzę, frekwencję i aktywność na lekcji. Nie ocenia jednak tego, co dzieje się między lekcjami: w korytarzach, szatniach, grupach klasowych na telefonie i w ciszy pomiędzy kolejnymi godzinami. A to właśnie tam rozgrywa się codzienne życie uczniów i uczennic, które dla wielu z nich jest źródłem realnego cierpienia.

Jak wynika z badania przeprowadzonego w ramach Rankingu Szkół Przyjaznych LGBTQ+ 2025, hejt i dyskryminacja nadal są wszechobecne w polskiej szkole. 70% ankietowanych deklaruje, że obawia się o bezpieczeństwo swoje lub swoich rówieśników. Obawy młodych osób są związane z brakiem systemu wsparcia w polskich szkołach. Około jedna trzecia uczniów nie była w stanie wskazać ani jednej dorosłej osoby pracującej w szkole, której mogłaby zaufać w trudnej sytuacji.

Z danych z Rankingu 2025 wynika również, że przemoc nie zniknęła z polskiej szkoły: doświadcza jej lub zauważa ją ponad 40% ankietowanych. Tylko 1 na 4 uczniów w polskim systemie edukacji może liczyć na zajęcia antydyskryminacyjne. To problem, którego nie da się rozwiązać jedną decyzją. To proces, którego musimy podjąć się wspólnie: od poziomu Ministerstwa Edukacji Narodowej po nauczycieli i nauczycielki w każdej, nawet najmniejszej szkole.

Zeszłoroczne badanie wykazało także, że ponad 27% ankietowanych regularnie doświadcza przemocy psychicznej jako ofiara lub świadek. Dzieje się to z różnych powodów: nie tylko dlatego, że są członkami społeczności LGBTQ+, ale także z powodu odmiennego pochodzenia, wyglądu, sprawności czy umiejętności. Czasem bez żadnego powodu.

Ranking Szkół Przyjaznych LGBTQ+ nie powstał po to, by zawstydzać szkoły. Powstał po to, by je zobaczyć i by zobaczyć, czego brakuje, a co już działa.

Dwie wartości, jedno pytanie

  1. edycja Rankingu opiera się na dwóch fundamentalnych wartościach: szacunku i otwartości. Nie są one synonimami. Uzupełniają się i dopiero razem tworzą środowisko, w którym każda osoba może się uczyć, rozwijać i być sobą.

Szacunek bez otwartości to tolerancja bierna, warunkowa i niewystarczająca.
Otwartość bez szacunku to przedstawienie widowiskowe, puste i niebezpieczne.
Razem tworzą szkołę, w której każda osoba może być sobą. I to właśnie mierzymy.

Szacunek - fundament, nie dodatek

Szacunek to uznanie, że każda osoba, niezależnie od tego, kim jest, kogo kocha i jak siebie określa, ma pełne prawo do godności, bezpieczeństwa i równego traktowania. W szkole przejawia się on na kilku poziomach jednocześnie.

Szacunek w szkole oznacza:

  • Uznanie i nazwanie: zwracanie się do każdej osoby właściwym imieniem i zaimkami zgodnymi z jej tożsamością.
  • Aktywną obronę: gotowość do reagowania, gdy ktoś jest krzywdzony lub poniżany.
  • Godność w codzienności: brak mowy nienawiści, obraźliwych przezwisk i deprecjonujących komentarzy w przestrzeni szkoły.
  • Równe standardy: jednakowe zasady dla wszystkich, niezależnie od tożsamości, orientacji czy pochodzenia.
  • Zaufanie i wsparcie: obecność osób wśród grona nauczycielskiego i uczniowskiego, na które można liczyć w trudnej sytuacji.
  • Widzialność bez konsekwencji: możliwość bycia sobą bez obawy przed karą lub wykluczeniem.

Badania pokazują, że zaufanie do nauczyciela nie jest wyłącznie kwestią relacji osobistej, ale także zdrowia psychicznego. Uczniowie LGBTQ+, którzy mają w szkole choćby jedną zaufaną osobę dorosłą, wykazują istotnie niższy poziom depresji i myśli samobójczych niż osoby pozbawione takiego wsparcia.

Brak szacunku nie zawsze przybiera formę otwartej agresji. Często jest subtelny i przez to jeszcze bardziej szkodliwy:

  • Uprzedmiotowienie i etykietowanie: redukowanie osoby do jej tożsamości lub pojedynczych cech.
  • Milczenie jako przyzwolenie: brak reakcji kadry i uczniów na przejawy poniżania, co w praktyce je normalizuje.
  • Selektywna godność: szacunek okazywany tylko wybranym, warunkowy i nierówny.
  • Instrumentalizacja: traktowanie różnorodności jako problemu do zarządzania.
  • Hierarchia człowieczeństwa: nieformalne przekonanie, że niektóre osoby zasługują na mniej troski.
  • Pozorny szacunek: deklaratywna życzliwość bez żadnych działań.

Szczególnie groźne jest milczenie. Badania nad interwencją świadków pokazują, że bierna postawa osób postronnych, zarówno uczniów, jak i nauczycieli, jest jednym z najsilniejszych czynników utrwalających przemoc w szkole. Kiedy nikt nie reaguje, osoba krzywdzona otrzymuje komunikat: „to, co ci robią, jest normalne i akceptowalne”.

Otwartość - działanie, nie deklaracja

Otwartość to aktywne tworzenie środowiska, w którym różnorodność jest zasobem, a każda osoba ma równy dostęp do wspólnoty szkolnej. To nie stan, ale proces wymagający codziennej pracy całej społeczności szkolnej.

Otwartość w szkole oznacza:

  • Widoczność, wzmacnianie, włączanie i współpracę: aktywne zapraszanie wszystkich do uczestnictwa w życiu szkoły.
  • Bezpieczną i przyjazną przestrzeń: środowisko wolne od lęku dla każdej osoby.
  • Dobre relacje w klasie i między klasami: kulturę wzajemnego szacunku wśród samych uczniów.
  • Zaufanie między uczniami a nauczycielami: relacje oparte na autentyczności, a nie na kontroli.
  • Komfort i bezpieczeństwo całej społeczności: nie tylko wybranych grup.
  • Równe szanse: jednakowy dostęp do oferty edukacyjnej i wsparcia.

Brak otwartości oznacza:

  • Wykluczenie i dyskryminację: formalne lub nieformalne odmawianie dostępu do wspólnoty.
  • Agresję psychiczną i fizyczną oraz mikroagresje: zarówno jednorazowe akty przemocy, jak i codzienne sygnały, że ktoś tu nie pasuje.
  • Brak reakcji na przemoc i dyskryminację: bierne przyglądanie się krzywdzie.
  • Utrwalanie stereotypów: powielanie krzywdzących przekonań w języku i programie nauczania.
  • Nierówne traktowanie ze względu na cechy prawnie chronione.
  • Brak równych szans w dostępie do edukacji i projektów.

Otwartość ma mierzalne konsekwencje zdrowotne. Przegląd sześciu badań opublikowany w Journal of School Nursing wykazał, że uczniowie LGBTQ+ w szkołach z pozytywnym klimatem szkolnym mieli istotnie niższe ryzyko myśli samobójczych i rzadziej doświadczali objawów depresji niż ich rówieśnicy w szkołach nieprzyjaznych. Szkoła otwarta dosłownie ratuje życie.

Na tym tle sytuacja w Polsce pozostaje alarmująca. Według danych Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej 39% uczniów LGBTQ+ w Polsce w wieku 15-17 lat ukrywa swoją tożsamość w szkole. To wynik wyraźnie wyższy niż średnia unijna wynosząca 30%.

Dlaczego szkoła jest kluczowa?

Szkoła to nie tylko miejsce nauki. To środowisko społeczne, w którym młode osoby spędzają kilka godzin dziennie przez kilkanaście lat. To tutaj kształtują się tożsamość, poczucie własnej wartości i wzorce relacji społecznych.

Badania wskazują, że włączenie tematyki LGBTQ+ do programu nauczania i edukacji antydyskryminacyjnej wiąże się z mniejszą liczbą incydentów przemocy motywowanej uprzedzeniami, wyższym poczuciem bezpieczeństwa i lepszymi wynikami akademickimi uczniów. Zmiana norm grupowych jest możliwa. Uczniowie, którzy widzą, że interwencja jest społecznie ceniona i wspierana przez rówieśników, częściej reagują na przemoc i częściej stają w obronie krzywdzonych.

Szkoła otwarta to szkoła, w której bycie po stronie drugiego człowieka jest normą.

Jak to mierzymy?

Ranking Szkół Przyjaznych LGBTQ+ to narzędzie stworzone przez uczniów dla uczniów. Od 2018 roku zbiera anonimowe odpowiedzi ze szkół średnich w całej Polsce. W poprzednich edycjach udział wzięło ponad 22 000 uczniów z ponad 2 500 szkół.

Ankieta 8. edycji mierzy szacunek i otwartość w pięciu wymiarach:

  • Widoczność: czy osoby LGBTQ+ mogą istnieć w przestrzeni szkoły.
  • Bezpieczeństwo: przemoc psychiczna, fizyczna i cyberprzemoc.
  • Wsparcie: zaufane osoby wśród kadry i uczniów.
  • Postawa kadry: reakcje nauczycieli i dyrekcji, stosowanie właściwych zaimków.
  • Ogólną ocenę: poczucie bezpieczeństwa i gotowość do polecenia szkoły.

Wypełnienie ankiety zajmuje 3-4 minuty i jest w pełni anonimowe.

Oceń swoją szkołę: https://lgbtplusme.com/ranking/pl

Twój głos tworzy mapę

Wyniki Rankingu tworzą Mapę Równości, czyli narzędzie, które pomaga młodszym osobom wybrać szkołę, a szkołom daje konkretny sygnał zwrotny: co działa, a co wymaga zmiany.

Bo szkoła szacunku i otwartości nie powstaje sama. Powstaje wtedy, gdy ktoś odważy się powiedzieć: tak powinno być. I gdy ktoś inny to usłyszy.

Bibliografia